Ngā take ā-ahurea, ā-matatika, ā-wairua hoki o te whakamahi kukune tangata mō te rangahauKo te whāinga o tenei pukapukaKo te whāinga o tēnei puka whakamōhio, he whakatenatena i te matapakinga mō te whakamahinga o ngā kukune. He mea nui tēnei nā te mea taro ake nei ka whakaputa te Kōmiti Whakamaherehere mō te Hangarau Āwhina Whānautanga (ACART) i āna aratohu mō te rangahau kukune. Ka kite koe i ā rātau pepa matapakinga, ā, ka tāpae kōrero hoki ki ACART mā tō rātau paetukutuku i: www.newhealth.govt.nz/acart. Ko te wāhanga ki Toi te Taiao he whakatenatena i te tangata ki te whakaputa i ōna whakaaro, i āna kōrero hoki kia hōu mai ki roto i te kaupapa nei. Te whakamahinga o ngā kukune i Aotearoa i ēnei rāE hāngai ana tēnei pukapuka ki te rangahau i whakahaeretia i rō taiwhanga pūtaiao, kāhore ki te rangahau me ngā wāhine hapū. Ka whakamahia te IVF ki te hanga kukune hei āwhina i ngā tāngata matapā ki te whakawhānau tamaiti. Ko ngā kukune e toe ana i te mutunga o te maimoatanga IVF, tērā pea ka whakamahia mō te rangahau. Hei huarahi anō, ka hangaia he kukune mō te whakamahi i roto i te rangahau mā te whakamahi i ngā kākano me ngā keha kua takohatia, mā te whakamahi i tētahi momo “pūrua” (“cloning” - somatic cell nuclear transfer, SCNT rānei). He tangata kē, he whakaaro kē mō te mana o te kukune me te whakamahinga o ngā kukune mō te rangahau. Ka kite hoki te tangata i ētahi rerekētanga i: He take whiwhi ēnei, ā, ka taukumekume anō ngā tāngata. Engari kia whakaute tātau ki ngā whakaaro katoa. Ka whai wāhi ō whakaaro, ahakoa kāore anō koe kia āta whakaaro mō ēnei take. Kei tō mātau paetukutuku ētahi kōrero anō mō ngā kukune i www.bioethics.org.nz Ka whakahaeretia tētahi matapakinga ā-ipurangi ki www.bioethics.org.nz atu i te waenganui o Here-turi-kōkā 2006 (tbc). Nā reira hono mai ki tēnei matapakinga kia rangona ai tō reo. Dr Martin Wilkinson Te whakaahua nuiI ngā take uaua, ko te kōrero i te āhua kotahi, i te tauira kotahi rānei te mutunga iho. Engari ka pā ō tātau whakaaro mō ngā take nui ki ēnei take iti, pēnei i ēnei take nui:
Ngā huarahi e mārama ai tātau ki te aoHe huarahi kē atu e mārama ai tātau ki te ao, tae atu ki ngā whakaaro e pā ana ki te pūtaiao, te ahurea, ngā matatika me te wairua.
Te takenga maiHe aha te kukune tangata?
Diagram 1: Sexual reproduction
Text description of diagramThe diagram shows the human sexual reproduction. A female egg is fertilised by a male sperm. The combined egg and sperm is called a zygote. The zygote undergoes cell division, growing into first an embryo, and eventually a baby. Ka ahu mai ngā kukune mō te rangahau i wheaIVFKa ahu mai ngā kukune mai i ngā kukune kāore i whakatōkia, ā, ka noho tonu i ngā whare whakakikiri i muri i te paunga o ngā hātepe IVF. Ko ētahi o ēnei kukune totoka ka taea e ngā kaiaromātai pūtaiao te whakamahi mō te rangahau.
Ngā keha me ngā kākano kua takohatiaKa āhei te tangata te takoha i ētahi keha me ētahi kākano kia hangaia ai ngā kukune mō te rangahau. Te PūruatangaKa hangaia te kukune mā te pūruatanga. E rua ngā momo pūruatanga: Te pūruatanga whakawhānauKo tētahi tangata hou te tukunga iho o te pūruatanga whakawhānau, ā, e rite ana tōna pītau ira ki te tangata taketake. I raro i te ture o Aotearoa, kāore e whakaaetia te whakamahi i te pūruatanga kia puta ai tētahi tamaiti. Te pūruatanga haumanu (SCNT, te rangahau pūruatanga rānei)Ka tīmata tēnei ki te hātepe ka whakamahia mō te pūruatanga whakawhānau. (see Diagram 2) Ka tukua te kukune kia tipu mō ngā rā e whitu. Kātahi, ka tangohia ōna iho tā, ā, ka āta tiakina kia tipu mai hei kiko tangata kia whakamahia mō te huaranga, hei rongoa rānei. Kāore e mutu ake hei tangata; he kiko io kē ētahi, he kiri kē ētahi, ko tētahi whēkau rānei te tukunga iho. E wātea ana ētahi kōrero anō mō te iho tā i tō mātau paetukutuku: www.bioethics.org.nz. Diagram 2: Cloning or asexual reproduction
Text description of diagramThe diagram shows the cloning process. A female egg cell has its nucleus (the part containing DNA) removed. Then the nucleus of a body cell (from either a male or female) is inserted into the egg. The resulting cell is equivalent to a zygote (fertilised egg from sexual reproduction), and can begin cell division and grow into an embryo. He tauira o te rangahau kukuneHe tere rawa te haere o te rangahau e whakamahi ana i ngā kukune. Kua puta tētahi huinga whānui o ngā maimoatanga. Ko te maha o ēnei ka tāria mō ētahi tau. He take hei whakaarotangaArā tētahi huinga o ngā whakaaro mō te whakamahi i ngā kukune mō te rangahau mai i te kaha mautohenga ki te kaha tautoko. Arā hoki ngā tāngata o waenganui i ēnei tōpito. He āhua whakaaro kē tō ngā tāngata mō ngā kukune, ka kitea hoki tēnei i roto i tā rātau titiro ki te mea, mēnā e tika ana kia whakamahia te kukune mō te rangahau. I runga anō i ō rātau whakaaro mō ngā kukune, anei pea ētahi whakaaro e whai ake nei: He whakaaroKoinei ētahi whakaaro o ngä tängata o Aotearoa. He aha hoki tō kōrero?
Kōrero maiKa whakaputa te Kōmiti Whakamaherehere mō te Hangarau Āwhina Whānautanga (ACART) i ētahi aratohu e pā ana ki ngā hātepe āwhina whānautanga me te rangahau whānautanga ā-tangata. Me mātua hoatu a ACART ki ngā rōpū, ngā tāngata whai pānga mai me te iwi whānui, he huarahi e taea ai e rātau te tāpae ō rātau whakaaro. Ka kite koe i ā rātau tuhinga matapakinga, ā, ki reira anō hoki āhei ai koe te tāpae kōrero mā tō rātau paetukutuku i: www.newhealth.govt.nz/acart Toi te Taiao: the Bioethics CouncilToi te Taiao: I whakatūria a Toi Te Taiao e te Kāwanantanga i te tau 2002, i muri mai i tētahi tūtohutanga a te Komihana a te Karauna mō te raweke ira. Ko tōna tikanga, he āta titiro ki ngā take ā-ahurea, ā-matatika, ā-wairua hoki e puta ai i te hangarau koiora. Ko te wāhanga ki a Toi te Taiao he tuku kōrero, he whakatairanga me te whakauru ki roto i ngā matapakinga me te iwi whānui, ā, ka tuku anō hoki i te whakamaherehere ki te kāwanatanga. Ko te whakamahi kukune tangata mō te rangahau te kaupapa o tēnei tuhinga matapakinga. Ka whakatairanga a Toi Te Taiao i te matapakinga e pā ana ki ētahi atu o ngā āhuatanga o te hangarau koiora tae atu ki te pūtaiao io tōpū, te whakamātau ira me te hangarau pūrereitiiti (nanotechnology - te pūtaiao e pā ana ki ngā “pūrere” itiiti e rite ana te rahi ki te muingota). Tūhonohono maiKei te pīrangi a Toi te Taiao ki te rongo i ngā whakaaro o te huinga whānui o ngā tāngata o Aotearoa. He tino taonga ō whakaaro, ō kare-ā-roto me ō pātai.
Ki te tāpae kōrero mai ki a mātau mō te whakamahinga o ngā kukune tangata i roto i te rangahau: Mō ngā kōrero whānui, ngā hononga ipurangi, ngā rauemi me ngā pitopito kōrero o te wā, toro mai ki te paetukutuku o Toi te Taiao www.bioethics.org.nz. Te Pūtere Kukune/Embryo Project
|